Rozkwit kultury arabsko-muzułmańskiej

Ekspansja islamu to zadziwiające wydarzenie w historii ludzkości. Nigdy chyba religia nie rozprzestrzeniała się z taką szybkością, w ciągu mniej więcej połowy stulecia, na tak rozległych obszarach jak islam, wypierając z nich inne tradycje religijne. Dziwne też jest również, że ta religia, która przecież powszechnie uchodzi za fanatyczną (co nie jest zgodne z rzeczywistością zwłaszcza w pierwszym „arabskim” okresie jej panowania), tak bardzo sprzyjała rozwojowi wszystkich nauk i filozofii, a również rozwojowi kultury humanistycznej.

Od początku swego rozwoju w VIII w., poprzez wieki wspaniałego rozkwitu: IX — XII w. a w znacznej mierze w okresie poklasycznym w XIII i XIV w., kiedy jeszcze pojawiają się wybitne nazwiska sławnych myślicieli arabskich, kultura i cywilizacja arabsko-muzułmańska stała na bardzo wysokim poziomie, pozostawiając daleko w tyle ówczesną naukę i kulturę europejską. Przy tworzeniu tej kultury współpracowali, obok Arabów, również Persowie i przedstawiciele innych narodowości, zwykle zarabizowani i zislamizowani, jako członkowie jednej wielkiej społeczności muzułmańskiej. Jednak nazywa się często tę kulturę czy cywilizację „arabską”, co w znacznym stopniu jest uzasadnione. Po pierwsze, dlatego, że Arabowie byli głównie inicjatorami tej nowej kultury, jako naród, który wydał Proroka islamu, głosiciela „objawionego” mu przez Allaha Koranu w języku arabskim, a islam był punktem wyjścia tej kultury, wpływał w sposób istotny na jej rozwój, i nadał jej swoiste piętno. Po drugie, dlatego że język arabski dał szatę zewnętrzną tej kulturze, był to bowiem jedyny język którym się posługiwali przy pisaniu swoich dzieł wszyscy uczeni muzułmańscy, bez względu na swoje pochodzenie, a więc nie tylko Arabowie. Tak więc, w tym języku zostały napisane prawie wszystkie dzieła naukowe, filozoficzne, literackie, nie mówiąc o dziełach religijnych i prawniczych, jakie powstały na obszarze islamu w klasycznym okresie kultury arabsko-muzułmańskiej. Dodać do tego trzeba, iż alfabetem arabskim posługiwano się jako motywem ornamentacyjnym w architekturze i sztuce muzułmańskiej w ogóle na szeroką skalę, zwłaszcza w architekturze sakralnej.

Pierwszymi ośrodkami nauki w świecie muzułmańskim były meczety. Można by je nazwać w pewnym sensie „uniwersytetami powszechnymi”, uczono bowiem w nich wszystkich nauk, jakie się zaczęły rozwijać w okresie początkowym historii islamu. Meczety, a szczególnie te główne meczety-katedry zakładane w stolicy prowincji imperium arabskiego, stały się ośrodkami nauczania religijnego, a następnie ośrodkami studiów filologicznych, a w końcu nauk świeckich. Niektóre z wielkich meczetów zasłynęły bardzo w historii nauki arabsko-muzułmańskiej, jako prawdziwe uniwersytety. Dość wspomnieć kilka z nich: na pierwszym miejscu należy wymienić wielki meczet Omajjadów w Damaszku założo­ny w 732 roku przez namiestnika Omajjadów w Afryce sakralna w świecie islamu, zresztą sławna do dziś. Była to zarazem jedna z pierwszych znaczniej­szych placówek naukowych muzułmańskich. Jeszcze w XIV w., znany podróżnik arabski z Maghrebu, Ibn Battuta, bawiący w Damaszku wyraża się z podziwem wybitnych uczonych, którzy reprezentowali tam różne nauki religijne i świeckie.

Znany jest dobrze już z historii nauki arabsko-muzułmańskiej meczet zarazem uczelnia w Tunisie, az-Zajtuna, zbudowany w 732 roku przez namiestnika Omajjadów w Afryce Północnej. Przez długie wieki meczet-uniwersytet az-Zajtuna był bardzo aktywnym ośrodkiem naukowym; przebywało tam wielu uczonych arabskich, których imiona zasłynęły w całym świecie muzułmańskim. Tradycyjny system nauczania utrzymał się tam aż do najnowszej historii Tunezji, ponieważ dopiero w 1950 roku zreorganizowano i unowocześniono to wiekowe centrum naukowe arabskie i dzisiaj az-Zajtuna jest już nowoczesnym uniwersytetem.

Trzecim z kolei sławnym meczetem-uniwersytetem był meczet Al-Karawijjin w Fezie (Maroko), założony pod koniec IX wieku. Nazwę swoją zawdzięczał temu, iż do jego założenia przyczynili się mieszkańcy sławnego miasta w Afryce Północnej (dziś Tunezja) Al-Kajrawanu, gdzie również był wspaniały meczet, sławne ognisko nauki, zbudowany przez zdobywcę Afryki Północnej, Sidi Ukba w 50 r. hidżry), — którzy wyemigrowali z TCajrawanu do Maroka, uciekając przed heretyckimi Fatymidami. Założycielem meczetu Al-Karawijjin miał być Fatima bint Nuham-mad Al-Fihri. Tak jak inne meczety, był ciągle po­większany i przebudowywany. Opiekowali się nim bowiem władcy wszystkich wielkich dynastii w Maghrebie: Almorawidzi, Almohadzi, a później Marinidzi. Każda z tych dynastii przyczyniła się do wzbogacenia jego księgozbioru. Meczet-uniwersytet al-Ka-rawijjin począwszy od IX w., jaśniał przez kilka wieków na firmamencie naukowym islamu, promieniował swoją wiedzą zwłaszcza na cały Maghreb, lecz ściągał również do swych murów wielu wybitnych uczonych z arabskiego Wschodu. Przechodził on różne koleje losu, był zawsze ośrodkiem ruchu patriotycznego ludu marokańskiego i doczekał się nowych czasów i dziś również jest znany jako siedlisko nauk tradycyjnych muzułmańskich, stanowiąc ważny wydział języka arabskiego i prawa muzułmańskiego uniwersytetu stołecznego w Rabacie.

Z kolei, należy przypomnieć sławny meczet-uniwersytet w Kairze, Al-Azhar, który jest już bardziej powszechnie znany również na Zachodzie. Ta słynna uczelnia arabsko-muzułmańska w Kairze cieszy się do dziś dnia zasłużonym autorytetem w świecie islamu. Założył go Dżauhar, wódz fatymidzkiego kalifa Al-Mui’izza, a prawdziwą uczelnią uczynił go kalif fatymidzki Al-Aziz w końcu X w. Początkowo był to ośrodek propagandy i umacniania doktryny ismailickiej, a z czasem meczet-uniwersytet Al–Azhar, po zwycięstwie ortodoksji sunnickiej za Aj-jubidów, stał się powszechną uczelnią, w której były reprezentowane wszystkie szkoły prawne, jak i nauki świeckie. Meczet Al-Azhar wytrzymał wszystkie burzliwe czasy, jakie przechodził Egipt, a wraz z nim i jego stolica, i ciągle słynął jako uczelnia muzułmańska o najwyższym autorytecie. Dziś jest zreorganizowany, jako nowoczesny uniwersytet, ze wszystkimi wydziałami, lecz jego wydziały tradycyjne: języka arabskiego i prawa muzułmańskiego ciągle cieszą się zasłużoną sławą.

Wielki rozkwit nauki i filozofii, literatury i sztuki przypada, najpierw na pierwszy okres panowania dynastii Abbasydów ze stolicą w Bagdadzie. Już pod koniec VIII w., a szczególnie w IX zaczęła się ożywiona praca nad tłumaczeniem najważniejszych dzieł greckich, perskich, a pośrednio i hinduskich, na język arabski. Sławny kalif „oświecony” al-Ma-mun (813—833) szczególnie popierał naukę i uczonych, dopuszczał swobodę myśli. Tak więc, w Bagdadzie w VIII—X w., zrodził się prawdziwy entuzjazm dla nauki. „Poszukiwanie wiedzy” stało się jakby potrzebą szerokich rzesz wyznawców islamu, zgodnie z wyżej cytowanymi tradycjami. Pojawili się myśliciele arabscy, którzy nie tylko przyswoili kulturze arabsko-muzułmańskiej dawne dzieła naukowe i filozoficzne, lecz również sami, przez swoją oryginalną twórczość pchnęli naprzód poszczególne nauki i przekazali je potem Europie.

Rozkwit kultury arabsko-muzułmańskiej –

Reklamy

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s