Konfederacja warszawska, czyli jak Polacy uczyli Europę tolerancji

28 stycznia 1573 został podpisany akt konfederacji warszawskiej wprowadzającej tolerancję religijną w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Wielowiekowa tradycja tolerancji

– Na dobrą sprawę historia religijnej tolerancji w Rzeczpospolitej rozpoczyna się w tym momencie, w którym państwo polskie staje się państwem wieloetnicznym – mówił prof. Igor Kąkolewski, gość „Naukowego zawrotu głowy”.

Korona i Litwa były krajami wielu kultur i religii jeszcze przed nastaniem reformacji. Na terenach tych państw żyli obok siebie we względnej zgodzie wyznawcy obrządku rzymskiego, prawosławni, Żydzi i muzułmańscy Tatarzy. O polskiej tolerancji świadczył akt hołdu pruskiego.
– Król katolicki dopuszczał, aby jego wasal nie tylko przyjął protestantyzm, ale również ażeby uczynił to wyznanie wyznaniem panującym. Tak powstało pierwsze w Europie państwo protestanckie – mówił prof. Michał Kopczyński, gość audycji Katarzyny Kobyleckiej.

Ponad podziały

Ponadto, pominąwszy tradycję, w chwili podpisywania aktu konfederacji warszawskiej w kraju panowało bezkrólewie po śmierci ostatniego Jagiellona Zygmunta Augusta, a z zagranicy nadciągały niepokojące wieści o bratobójczych wojnach religijnych. Obawa przed wojną domową skłoniła szlachtę do wspólnego działania ponad religijnymi podziałami.

Na zdjęciu: Faust Socyn, twórca doktryny Braci Polskich (arian) (1539-1604), autor:Lambert Visscher, źr. Wikimedia Commons/dp
Konfederacja warszawska była dokumentem wzniosłym w założeniach. Od założeń do realizacji pozostaje jednak daleka droga. Boleśnie przekonali się o tym arianie, którzy negowali istnienie Trójcy Świętej. Ci spotykali się z nienawiścią tak katolików, jak protestantów. W końcu zostali z Rzeczpospolitej wypędzeni w 1658 roku.

Polska „ciemnota” pretekstem dla zaborców
Kres tolerancji religijnej przyniosły wojny XVII wieku. Rzeczpospolita walczyła z protestanckimi Szwedami, prawosławnymi Moskalami, muzułmańskimi Turkami. To wówczas ukuty został stereotyp Polaka-katolika. Gdy w oświeceniu idea tolerancji zyskiwała coraz więcej zwolenników w Europie Zachodniej, Polacy już niemal zapomnieli o swojej tradycyjnej akceptacji odmienności religijnej.

– Głośny tumult w Toruniu w roku 1724 odbija się w całej Europie jako przykład nietolerancji polskiej – mówił prof. Michał Kopczyński o zamieszkach między protestantami a katolikami, które zakończyły się sądem powołanym przez króla i skazaniem na śmierć 11 protestantów. – To jest bardzo wygodne dla mocarstw, szczególnie dla Rosji (caryca Katarzyna kreowała się na monarchinię oświeconą, więcej o niej przeczytaj tutaj – przyp.red.), żeby interweniować w „ciemnej” Polsce. Kwestia tolerancji i nietolerancji zawsze jest politycznie wykorzystywana.
W 2003 roku akt konfederacji warszawskiej został wpisany na listę „Pamięć Świata” UNESCO, na której znajdują się najważniejsze dokumenty w dziejach ludzkości.

Tolerancja nowożytna nie była tym samym, co tolerancja we współczesnym rozumieniu tego słowa. Czym się różniła? Kto w imię tolerancji ośmielił się niemal grozić królowi? Posłuchaj audycji.

Reklamy

Skomentuj

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s